Bầu Nhan Uyên

Học thuật
Thân thiện
Định nghĩa
  1. Danh từ:
    • Bầu nước của Nhan Uyên: Một hình ảnh tượng trưng, xuất phát từ điển tích về Nhan Hồi (tự Tử Uyên), một học trò xuất sắc của Khổng Tử, dùng để chỉ cảnh sống thanh bần, nghèo khó nhưng vẫn giữ được niềm vui và chí hướng học tập, tu dưỡng đạo đức.
    • Hình ảnh ẩn dụ về sự thanh cao, an bần lạc đạo: "Bầu Nhan Uyên" biểu trưng cho phẩm chất cao quý của người trí thức, dù vật chất thiếu thốn vẫn không thay đổi niềm vui theo đuổi đạo lý và tri thức.
Ví dụ sử dụng
  • Danh từ:
    • Cuộc sống của ông giáo già ấy thật giống cảnh "một giỏ cơm, một bầu nước" của Nhan Uyên ngày xưa. (Cuộc sống của ông giáo già ấy thật giống cảnh thanh bần đạm bạc mà vui với đạo học của Nhan Uyên thuở trước.)
    • Dẫu nhà cửa đơn sơ, sách vở là cả gia tài, anh ấy vẫn sống với tinh thần "bầu Nhan Uyên", miệt mài nghiên cứu. (Dù vật chất đơn giản, chỉ có sách vở là tài sản quý, anh ấy vẫn sống với tinh thần an bần lạc đạo như Nhan Uyên, chuyên tâm vào công việc nghiên cứu.)
Các cách sử dụng nâng cao
  • "Mang đai Tử Lộ, quảy bầu Nhan Uyên": Một thành ngữ/câu thơ trong truyện thơ , dùng để hình tượng hóa hình ảnh người nghĩa sĩ, trí thức khăn gói lên đường, dù nghèo khó (bầu Nhan Uyên) nhưng vẫn giữ khí tiết, lòng hào hiệp (đai Tử Lộ - chỉ Trọng Do, một học trò tính tình cương trực, hào hiệp của Khổng Tử).
    • Hình ảnh chàng thư sinh "mang đai Tử Lộ, quảy bầu Nhan Uyên" lên kinh ứng thí thật đẹp trong văn chương cổ.
  • "Cơm một giỏ, nước một bầu": Cụm từ mô tả trực tiếp cảnh sống đạm bạc, thanh bần của Nhan Uyên, thường dùng để ví von với cuộc sống giản dị, không màng vật chất.
    • Ông cụ sống cuộc đời "cơm một giỏ, nước một bầu", lấy sách vở và thiên nhiên làm bạn.
Biến thể và từ gần giống
  • Nhan Hồi / Nhan Uyên / Nhan Tử: Các tên gọi khác của cùng một nhân vật lịch sử (họ Nhan, tên Hồi, tự Tử Uyên), thường được nhắc đến như một biểu tượng của sự hiếu học và đức hạnh.
  • An bần lạc đạo: Một thành ngữ Hán Việt có nghĩa tương tự, chỉ việc an vui với cảnh nghèo mà vẫn vui thích với đạo lý.
  • Nhất đan tự, nhất biều ẩm: Nguyên văn câu trong ("một giỏ cơm, một bầu nước"), là nguồn gốc trực tiếp của hình ảnh "bầu Nhan Uyên".
Từ đồng nghĩa
  • Cảnh thanh bần: Cảnh sống nghèo nhưng trong sạch.
  • Cảnh đạm bạc: Cảnh sống giản dị, không cầu kỳ, xa hoa.
  • Cảnh bần hàn mà vui đạo: Cảnh nghèo khó nhưng vui với việc tu dưỡng đạo đức, học vấn (nghĩa giải thích rõ hơn).
Thành ngữ liên quan
  • "Hiền tai Hồi giã!": Câu cảm thán của Khổng Tử khen Nhan Hồi ("Hiền thay là Hồi vậy!"), thường được nhắc đến cùng điển tích "bầu Nhan Uyên" để nhấn mạnh sự ngợi khen đức hạnh.
  • "Nhân bất kham kỳ ưu, hồi giã bất cải kỳ lạc": ("Người ta không chịu nổi nỗi lo [vì cảnh nghèo ấy], riêng Hồi vẫn không đổi cái vui của mình"). Câu này trong là cốt lõi làm nên ý nghĩa của hình ảnh "bầu Nhan Uyên".
  1. Bầu nước của Nhan Uyên, nói cảnh nghèo mà vẫn vui việc học
  2. Sử ký: Nhan Uyên tức Nhan Hồi, tự Tử Uyên, người nước Lỗ thời Xuân thu, học trò giỏi của Khổng Tử, rất ham học, được xếp vào bậc đại hiền. ông sống trong cảnh nghèo mà vẫn vui đường học đạo, ông được Khổng Tử khen: "Hiền tai ! Hồi giã ! nhất đan tự, nhất biều ẩm, tại lậu hạng, nhân bất kham kỳ ưu, hồi giã bất cải kỳ lạc. Hiền tai hồi giã" (Hiền thay là anh Nhan Hồi ! một giỏ cơm, một bầu nước, ở nơi ngõ hẹp. Người ta không kham nỗi cảnh nghèo hèn mà lo buồn còn Nhan Hồi thì không thay đổi điều vui của mình. Hiền thay là anh Nhan Hồi). ông chết sớm lúc chỉ mới 32 tuổi. (Trọng ni đệ tử liệt truyện)
  3. Sau đến đời Tấn, Tô Thiểu chết đi rồi lại hồi tỉnh, người em là Tiết hỏi chuyện dưói đất thì Thiểu nói: "Hai ông Nhan Hồi và Bố thượng được làm chức Tu Văn Lang ở dưới đất." (Văn Uyển)
  4. Quốc âm thi tập:
  5. Nhan Uyên nước chứa bầu còn nguyệt
  6. Đỗ Phủ thi nên có bút thần. Bạch Vân Quốc âm thi tập:
  7. Kìa ai đủng đỉnh trong làng Hạnh
  8. Cơm một giỏ, nước một bầu. Lục Vân Tiên:
  9. Quản bao thân trẻ dãi dầu
  10. Mang đai Tử Lộ, quảy bầu Nhan Uyên